آيا سرگذشت پنـير را مي دانيد؟

نزديك به 3500 سال پيش، مرد جهانگردي براي يك سفر طولاني در قاره‌ آسيا به راه افتاد. وي قمقمه اي داشت كه از معده‌ گوسفند درست شده بود. آن را پر از شير كرد و در بيابان گرمي به راه افتاد.

شب هنگام كه به منزلگاهي رسيد، در قمقمه اش را باز كرد تا اندكي شير بنوشد، با تعجب ديد كه شير به ماده ي سفيد رنگ و جامدي، تبديل شده است. جهانگرد حيرت زده آخر ندانست كه اين جسم سفيد رنگ و سفت چيست؟ ولي اگر راستش را بخواهيد اين ماده چيزي جز پنير نبود.

اكنون بياييم و ببينيم چگونه شير در قمقمه‌ آن جهان گرد از معده‌ گوسفند درست شده بود؟ پس معلوم مي شود كه اندكي از شيره ي معده‌ گوسفند كه امروز آن را پنير مايه مي نامند،‌ در قمقمه باقي مانده بود. سپس اين ماده سبب گرديد كه در آن بيابان گرم، شير، دلمه و سفت شود.

پس نخستين بار بدين گونه بود كه پنير تهيه گرديد. در زمان ما نيز هنوز در كارخانه هاي پنير سازي همان پنير مايه را كه ماده اي تراويده از معده گوسفند يا برخي ديگر از پستانداران جوان است، مصرف مي كنند.

پنير يكي از نخستين خوردني هايي است كه دست بشر آن را فراهم آورد و انواع بسيار گوناگوني از آن را عرضه كرد. تقريباً در همه جاي دنيا پنير توليد مي شود. تاكنون بيش از 400 نوع مختلف پنير در جهان تهيه شده است.

در شمالگان از شير گوزن شمالي پنير تهيه مي شود. درمغولستان از شير شتر، در تبت از غژ گاو و در كشورهاي ديگر از شير بوفالو، پنير ساخته مي شود.

پنير يا نرم است و يا سفت. و اين بستگي به مقدار آبي دارد كه در درون آن باقي مانده است. از هر ده كيلو شير، فقط يك كيلو پنير به دست مي آيد.

هر پنيري به نام محلي خوانده مي شود كه شيوه ي خاص درست كردنش از همان جا پديد آمده است.

مانند چدار كه پنير معروفي است و نخستين بار در شهر « چدار » انگلستان تهيه شد. اما اكنون اين نوع پنير در سراسر دنيا تهيه مي شود.

ماده اي تركيب يافته از باكتري هاي « اسيد لاكتيك » وجود دارد كه چون آن را به شـير مي زنندكمي مزه ي ترشي بدان داده آن را جا مي اندازد. اين را مي گويند: « عمل آوردن » شير.

سپس نوبت افزودن « پنير مايه » بر آن، مي رسد. به فاصله ي نيم ساعت شير كاملاً سفت مي شود كه آن را تكه تكه بريده، مي گذارند تا آب پنير از درونش خارج شود. بعد اندكي هم نمك، بر آن مي افزايند و در دستگاهي خوب مي فشرند تا باقي مانده آب پنير هم خارج گردد.

اكنون ديگر هنگام قالب گيري فرا رسيده و پنيرها را در قالب هاي گوناگوني شكل مي دهند و سپس به بازار عرضه مي كنند.

  بعضي از انواع ماهي ها، اسم خود را از كجا گرفته اند؟

آيا تا به حال يك ماهي طلائي را ديده ايد و آيا اسمي براي اين نوع ماهي انديشـيده ايد؟ فكر مي كنيد مثلاً اسم اين ماهي را چه بگذاريد، شايد به رنگ روشن آن در آفتاب بنگريد و بگوئيد كه اين ماهي، طلائي رنگ به نظر مي رسد، خوب پس اسم آن را «ماهي طلائي» بگذاريم. بنابراين متوجه شديد كه بسياري از ماهي ها اسمشان را از ظاهر و قيافه و يا بعضي خصوصيات خاص خود گرفته اند.

براي مثال «شارك» يا ماهي كوسه، از كلمه يوناني (kackarios) آمده كه معني «تيزدندان» را مي دهد. آيا يك گراز دريايي كمي شبيه خوك نيست. بنابراين اين ماهي هم اسم خود را از دو كلمه لاتين (porcus pisces) گرفته است كه معني «خوك ماهي» را مي دهد. يا اين كه «شمشير ماهي» هم يك مثال خوب در اين مورد است. براي اين كه آرواره بالائي اين ماهي واقعاً شبيه به يك شمشير است.

«ويل (يا نهنگ)» تلفظ مدرن يك كلمه انگلوساكسون است به نام (Hwal). «ماهي آفتاب» هم به خاطر اين كه شكل گردي مثل خورشيد دارد، نام خود را از آن گرفته است. «گربه ماهي» به اين خاطر اين نام را گرفته كه داراي چشماني خيره و درشت است. خوب حالا مي توانيد حدس بزنيد كه مثلاً چرا «ماهي پرنده» اين اسم را گرفته است.

ماهي «سول» ( كه به فارسي حلوا ماهي ناميده مي شود) از يك كلمه لاتين (soleo) مي آيد كه معني ته يا زير را مي دهيد. ماهي « هرينگ»، ( شاه ماهي) از كلمه انگلوساكسون (Haring) مي آيد كه معني كثرت و جمعيت را مي دهد.

آيا يك ماهي « ماكرل» (خالي مخالي) را از نزديك تماشا كرده ايد؟ در اين صورت حتماً ديده ايد كه روي بدنش خال هاي ريزي دارد. كلمه ماكرل از كلمه دانماركي (Mackreel) مي آيد، كه معني خال خال را مي دهد. ماهي «اسملت» كه قسمي ماهي شبيه قزل آلا مي باشد، به خـاطر اين كه بوي مخصوصي دارد، اين نام را گرفته است. ( مي دانيم كه كلمه smell در انگليسي معني بو را مي دهد.)

نكته جالب در مورد ماهي «سالمون» (ماهي آزاد) اين است كه اين نوع ماهي به خاطر اين كه در سر راهش وقتي به موج ضد جريان آب بر مي خورد، از روي آن مي پرد، بنابراين نامش را از كلمه لاتين (Salmo) گرفته كه معني «ماهي جهنده» را مي دهد.
ماهي تروت (قزل آلا) خيلي دوست دارد كه دنبال طمعه كُنَد، بنابراين كمله «تروت» از كلمه لاتين (Trocta) سرچشمه مي گيرد. كه معني حريص را مي دهد.  

   درختان اسم خود را از كجا گرفته اند؟

اسامي بسياري از درختان، گياهان و علف ها ريشه و تاريخچه جالبي دارند. اسامي بقيه هم از زبان هاي مختلف دنيا گرفته شده اند. حالا به سراغ گياهان و درختان و علف هائي مي رويم كه اسامي جالب تري دارند. مثلاً درخت كاج (pine) اسم خود را از يك كلمه لاتين (pinus) گرفته است كه معني نوك تيز را مي دهد. درخت اسپروس (صنوبر) در حقيت بايد «پروسيا» ناميده شود، چون يكي از گياهان بومي سرزمين پروس بود، كه اين اسم تدريجاً به اسپروس تبديل شده است.

گل ماگنوليا به خاطر « پيرماگنول» فرانسوي كه يكي از دانشمندان گياه شناس فرانسه بود، نامگذاري شده است. درخت « سايپرس» يا سرو براي اولين بار از جزيره سايپرس ( قبرس) در مديترانه آورده شده است.

«ويلو» يا درخت بيد كه از يك كلمه قديمي انگلوساكسون (Wileg) آمده است.
در ماداگاسكار، يك نوع درخت است كه به نام «تراولر» معروفست. يعني درخت مسافر! چون اين درخت داراي برگ هاي پهن بادبزني شكل است كه آب باران را در خود نگاه مي دارد و هر وقت كه مسافري از زير اين درخت عبور مي كند مي تواند با آبي كه توي برگ هاي درخت جمع شده است رفع عطش كند!

در ميان درختاني كه اسامي جالبي دارند، يك درخت هم هست به نام «درخت باربِر» ( كه به فارسي معني سلماني مي دهد) و در مشرق مي رويد. اهالي بومي برگ هاي اين درخت را به صورتشان مي مالند تا ريششان بلند نشود.

گياه «مينت» يا نعناع، اسم خود را از كلمه (Menthe) گرفته است.

اين كلمه نام زني در افسانه هاي قديمي بوده است كه در اثر سحر و جادوي رقيب خود «پراسپرينا» به صورت گياهي در آمده است. گياه «تيم» يا آويشن اسم خود را از كلمه لاتين Thymus گرفته است، كه معني قرباني مي دهد. رومي ها اين گياه را در محراب اماكن مقدسشان مي سوزانده اند. «دنوليون» نام خود را از زبان فرانسه گرفته كه در اصل دان دوليون يعني دندان شير بوده است چون برگهاي اين گياه بي شباهت به دندان شير نيست.
«آوروت» گياهي است معروف كه به وسيله سرخ پوستان شمال آمريكا به كار رفته به اين معني كه عصاره آن را به زخم هاي ناشي از اصابت «تير» مي ماليده اند.  

نيما يوشيج

  زندگينامه

نيما يوشيج كه نام اصلي اش علي اسفندياري بود در سال 1276 شمسي در روستاي يوش مازندران چشم به جهان گشود. پدرش ابراهيم خان نوري از راه كشاورزي و گله داري روزگار مي گذرانيد. ايام كودكي اش را در روستاي خود به تحصيل پرداخت و از آنجا به تهران آمد تا در دبيرستان سن لويي كه يك مؤسسه متعلق به هيات كاتوليك رمي بود به تحصيل ادامه دهد. در اين مدرسه يكي از معلمين وي نظام وفا بود كه در اثر تشويقهاي او به سرودن شعر روي آورد. او زبان فرانسه را به خوبي فرا گرفت و با ادبيات اروپا آشنا شد. محمدرضا عشقي در روزنامه قرن بيستم بخشي از شعر افسانه نيما را منتشر كرد. نيما در سال 1317 شمسي جزو گروه كاركنان مجله موسيقي، مجله ماهانه وزارت فرهنگ در آمد. وي يك سلسله مقاله در اين مجله نوشت و در آنها نظرات فيلسوفان را در خصوص هنر و تأثير آثار اروپايي را در ادبيات بعضي از ممالك شرقي مورد بررسي قرار داد. او در سال 1328 ه.ش. در روابط عمومي و اداره تبليغات وزارت فرهنگ مشغول به كار شد و بالاخره در سال 1338 شمسي در تجريش تهران دار فاني را وداع گفت.  

  ويژگي سخن

نيما در نتيجه آشنايي با زبان فرانسه، با ادبيات اروپايي آشنا شد و ابتكار و نو آفريني را از اين رهگذر كسب كرد. او يكي از پايه هاي رهبري سبك نوين گرديد و در اين راه تلاش و سعي زيادي نمود. اشعار نخستين او با اينكه در قالب اوزان عروضي ساخته شده از مضامين نو و تخيلات شاعرانه برخوردار است كه در زمان خود موجب تحولي در شعر گرديد. نيما در آثار بعدي خود اوزان شعر عروضي را مي شكند و شعرش را از چارچوب وزن و قافيه آزاد مي سازد و راهي تازه و نو در شعر مي آفريند كه به سبك نيمايي مشهور مي گردد.  

  معرفي آثار

از آثار او عبارت است از: شعر من، ماخ لولا، ناقوس، شهر صبح شهر شب، آهو و پرنده ها، دنيا خانه من است، قلم انداز، نامه هاي نيما به همسرش، عنكبوت، فريادهاي ديگر، كندوهاي شبانه، حكايات و خانواده سرباز، آب در خوابگه مورچگان، در سال 1364 مجموعه اي كامل از آثارش منتشر شد.  

  گزيده اي از اشعار قو

صبح چون روي مي گشايد مهر
روي دريا سركش و خاموش
مي كشد موجهاي نيلي چهر
جبه اي از طلاي ناب به دوش

صبحگه سرد و تر در آن دمها
كه ز دريا نسيم راست گذر
گل مريم به زير شبنمها
شستشو مي دهد بر و پيكر
صبحگه، كانزواي وقت و مكان
دلرباينده است و شوق افزاست
بر كنار جزيره هاي نهان
آن چنان كه از گلي دسته
پيش نجواي آبها تنها
وسط سبزه خزه بسته
تنش از سبزه بيشتر زيبا
مي دهد پاي خود تكان، شايد
كه كند خستگي ز تن بيرون
بالهاي سفيد بگشايد
بپرد در برابر هامون
بپرد تا بدان سوي دريا
در نشيب فضاي مثل سحر
برود از جهان خيره ما
بزند در ميان ظلمت پر
برود در نشيمن تاريك
با خيالي كه آن مصاحب اوست
در خط روشني چو مو باريك
بيند آن چيزها كه در خور قوست
لك ابري كه دور مي ماند
موجهايي كه مي كنند صدا
وندر آنجا كسي نمي داند
كه چه اشكال مي شوند جدا
ليك مرغ جزيره هاي كبود
در همين دم كه او به تنهايي
سينه خالي ز فكر بود و نبود
مي كند فكرهاي دريايي
نظر انداخته سوي خورشيد
نظري سوي رنگهاي رقيق
با تكاني به بالهاي سفيد
بجهيده است روي آب عميق
بر خلاف تصور همه او
شاد و خرم به ديدن آب است
گر كسي هست يا نه ناظر تو
قو در آغوش موجها خواب است

مي تراود مهتاب
مي درخشد شبتاب
نيست يك دم شكند خواب به چشم كس و ليك
غم اين خفته چند
خواب در چشم ترم مي شكند
نگران با من ايستاده سحر
صبح مي خواهد از من
كز مبارك دم او آورم اين قوم به جان باخته را بلكه خبر
در جگر ليكن خاري
از ره اين سفرم مي شكند
نازك آراي تن ساق گلي
كه به جانش كشتم
و به جان دادمش آب
اي دريغا به برم مي شكند
دستها مي سايم
تا دري بگشايم
بر عبث مي پايم
كه به در كس آيد
در و ديوار به هم ريخته شان
بر سرم مي شكند
مي تراود مهتاب
مي درخشد شبتاب
مانده پاي ابله از راه دور
بر دم دهكده مردي تنها
كوله بارش بر دوش
دست او بر در مي گويد با خود
غم اين خفته چند
خواب در چشم ترم مي شكند

خانه ام ابري است
يكسره روي زمين ابري است با آن
از فراز گردنه، خرد وخراب و مست
باد مي پيچد
يكسره دنيا خراب از اوست
و حواس من
آي ني زن، كه تو را آواي ني برده است دور از ر، كجايي؟
خانه ام ابري است اما
ابر بارانش گرفته است
در خيال روزهاي روشنم كز دست رفتندم
من رو به آفتابم
مي برم در ساحت ذريا نظاره
و همه دنيا خراب و خرد از باد است
و به ره، ني زن كه دايم مي نوازد ني، در اين دنياي ابر اندود
راه خود را دارد اندر پيش