استاد عباس سحاب

استاد عباس سحاب (پدر علم جغرافياي ايران) در سال هزار و سيصد و پانزده در خيابان شاه آن زمان تهران، نوجواني دبيرستاني جمله اي از چند جهانگرد فرانسوي شنيد كه مسير اصلي زندگي آينده وي را تعيين كرد. جهانگردان فرانسوي از بابت اين مسأله كه كشوري به بزرگي ايران هنوز يك نقشه راهنما براي پايتختش ندارد ايران و مردمانش را مورد سرزنش و تحقير قرار داده بودند و او كه حس ميهن دوستي قوي داشت پاسخي به اين تحقير نداشته و اين مسأله سبب جريحه دار شدن غرور وي گرديده بود. پسرك تحت تأثير اين برخورد و با توجه به زمينه علاقه منديش به جغرافيا تصميم بزرگي را گرفت. او قصد داشت نخستين نقشه توريستي تهران را تهيه كند. اين كار براي جواني به سن و سال وي امري بسيار دشوار و غير ممكن به نظر مي آمد. اما عباس سحاب با تلاش بي وقفه و عزم راسخش مي خواست خلاف اين مسأله را ثابت كند.
كار را با بيست و هفت ريال كه تمام دارايي او بود آغاز كرد. با اين دارايي يك شيشه مركب چيني و يكي دو متر كاغذ كالك و چند قلم هاشور خريده و به كمك وسايل مختصري كه در خانه داشت كارش را شروع كرد. روزها و شبها از پي هم مي آمدند و او سرسختانه مي كوشيد. دشواريهاي راه نمي توانست به عزم آهنين و اراده قوي وي فايق آيد و سرانجام بعد از شش ماه توانست به آرزويش جامه عمل بپوشاند.
عباس سحاب با شش ماه تلاش بي وقفه و شبانه روزي خود نخستين نقشه توريستي شهر تهران را تهيه كرد و در اين مدت شالوده و اساس مؤسسه جغرافيايي سحاب را در اتاق بيست متري واقع در زيرزمين خانه اي بنيان گذاشت كه امروزه پس از گذشت پنجاه سال به معتبرترين مؤسسه خصوصي جغرافيايي كشور و يكي از معتبرترين مؤسسات جغرافيايي جهان تبديل شده و نام وي نيز به عنوان پدر جغرافيا در ايران به ثبت رسيده است.
استاد عباس سحاب در سوم دي ماه سال هزار و سيصد در روستاي فم شهر تفرش ديده به جهان گشود. وي تنها فرزند ذكور شادروان، استاد ابوالقاسم سحاب بود. استاد ابوالقاسم از دانشمندان و فضلاي آن منطقه در زمان خود بود كه عمري را در خدمت فرهنگ و آموزش كشور گذراند و آثار با ارزشي را در زمينه هاي تاريخ و فرهنگ اسلامي، جغرافيا و علوم ديني از خود بر جاي گذارد. آثار معلوم و به جا مانده ايشان از هفتاد جلد تجاوز مي كند كه حدود سي و پنج جلد آن به چاپ رسيده است. علاوه بر اين چندين رساله در علوم و ادبيات و تاريخ دين و تفسير قرآن از او بر جاي مانده است كه اكنون به صورت مجموعه بسيار نفيسي در اتاق موزه مانند در مؤسسه سحاب نگهداري مي شود. بنا به گفته اعضا خانوده استاد ابوالقاسم در هنگام تولد فرزندش عباس در زمستان سال هزار و سيصد، رييس معارف ولايت ثلاث (ملاير، نهاوند، تويسركان) و مقيم نهاوند بود و در شرايط دشواري خود را از نهاوند به روستاي فم رسانيد تا فرزند پسري را كه خداوند بعد از نه دختر به او عطا نموده بود و آرزو داشت از وي شخصيت بزرگي بسازد از نزديك ببيند.

پشـم چيست؟

پشم از نخستين اليافي است كه بشر از آن، پارچه بافته است.
پشم از زمان هاي بسيار قديم مورد استفاده انسان بود و ما هرگز نمي دانيم كه از چه هنگام او پشم را در پارچه بافي به كار برده است.
يونانيان قديم، پشم بافي و پشم ريسي را بلد بودند. تازه آن ها اين هنر را از مصريان آموخته بودند.

پشم نوعي مو است كه بر بدن گوسفـند و حيوانات بسيار ديگري مي رويد. بر هر تار مو، پولك هاي فراوان و بسيار ريزي است كه فقط به وسيله ميكروسكوپ قوي مي توان آن ها را ديد. اين پولك ها مانند توفال هاي سقف اتاق بر روي هم چيده شده اند. فرق مو با پشم اين است كه در مو، اين پولك ها صاف بر روي هم خوابيده اند، ولي در پشم، نوكشان بيرون زده است.

مجعد بودن پشم، آن را براي تهيه الياف پارچه بسيار مناسب نموده است. پشم انواع گوناگون دارد.

براي تشخيص هر نوعي از آن بايد ببينيم كه از چه گوسفندي به دست آمده است. در اين جا داستان جالبي براي مان نقل كرده اند. مي گويند صدها سال پيش، ظريف ترين پشم در اسپانيا از گوسفندي به نام مرينوس تهيه مي شد. حدود چهار صد سال پيش ناوگان اين كشور غرق شد. آن گاه برخي از كشتي هاي آن كه دستخوش امواج دريا شده بودند، خود به خود به سواحل شمالي « اسكاتلند » رانده شدند. از درون اين كشتي ها چند گوسفند مرينوس زنده به دست آمد كه بعداً در كوهستان هاي اسكاتلند با نژادهاي ديگر در آميختند. از اين آميزش نژاد بسيار مرغوبي به نام شويوت پديد آمد. شويوت يكي از بهترين انواعي است كه انگليسي ها از آن پشم ظريف و خوبي تهـيه مي كنند.

علاوه بر گوسفند، از حيوانات ديگر نيز پشم به دست مي آيد. بزهاي كشمير، بز آنقره، شتر، آلپاكا، لاما، و ويكونا همه حيوانات توليد كننده پشم هستند.

از هر گوسفند حدود 4 كيلو پشم به دست مي آيد. ولي البته نيمي از آن كثيف، چرب و آلوده به مواد چربي است كه آن ها را « روغن پشم » مي نامند. اين مواد را بايد كاملاً از آن بزدايند تا پشم خالص و قابل مصرف، فراهم شود. پس از درجه بندي، شستشو و خشك كردن، تازه پشم به مرحله شانه زني، رنگرزي و ريسندگي مي رسد. بالاخره پس از طي همه اين مراحل به صورت نخ در مي آيد و مي توان از آن پارچه بافت.

  از چه چيز تخته سياه را درست مي كنند؟

راستي تصور كنيد اگر مدرسه اي تخته سياه نداشته باشد، چه وضع ناگواري در آن جا روي مي دهد. بعضي از چيزها گر چه خيلي مهمند ولي بر اثر تماس روزمره با آن ها اهميتشان از نظر ما كاسته شده است. مثلاً هر يك از ما صدها و صدها ساعت از عمر خود را در مدرسه ها گذرانده ايم. در طي اين مدت يا خودمان بر روي تخته چيزي نوشته ايم، يا آن كه نوشته ي ديگران را روي آن خوانده ايم. با اين همه گويا هرگز به اين فكر نيافتاده ايم كه بدانيم اين تخته سياه چگونه و از چه درست شده است. شايد بسـياري از مردم بدانند كه در امريكا از سنگ لوح به عنوان تخته سياه در مدرسه استفاده مي كنند.  

 آيا شما مي دانيد كه سنگ لوح چيست؟

سنگ لوح ماده اي است كه ميليون ها ميليون سال از عمرش مي گذرد . اين سنگ مربوط به زماني است كه ذرات رس ، به تدريج ، در اعماق درياها و درياچه ها فرو نشستند . آن گاه پس از ته نشين شدن،به مرور به صورت گل نرمي در آمده بعد هم كم كم سفت و سنگ گرديدند . چنين سنگي را سنگ رستي مي نامند .

زمين همچنان دستخوش تغييرات شديد مي بود تا روزي كه ناگهان پوسته‌ آن در قسمتي كه سنگ رسي داشت، از جا بر آمد، بر اثر اين رويداد، سنگ هاي رسي به صورت چين و چروك بر روي هم انباشتند، و سپس با فشار سنگ هاي ديگر خوب در هم فشرده شد، عاقبت سنگ لوح را به وجود آوردند. همان گونه كه ذرات رس به تدريج در ته دريا مي نشست و لايه لايه بر روي هم انباشته مي شد، سنگ لوح نيز به صورت لايه لايه، شكل مي گرفت.

سنگ لوح مصرف هاي گوناگون و زيادي دارد. نه تنها از آن تخته سياه درست مي كنند بلكه در سقف ساختمان ها، دستشويي چاهك و بسياري جاهاي ديگر نيز به كار مي آيد.

سنـگ لوح را از معادن رو باز و يا زيرزميني، استخراج مي كنند. نخست آن را در قطعه هاي بسيار بزرگي از جا مي كَنند. بعد براي خارج كردن از معدن، آن ها را به صورت قطعه هاي كوچك تري در مي آورند.

سپس نوبت شكافتن هر يك از اين قطعه هاي كوچك مي رسد. كارگران معدن قطعه اي را به ضخامت 7 سانتي متر در نظر مي گيرند، بعد قلم خود را بر روي آن نهاده، با يك ضربه ي محكم آن را صاف و يكپارچه از قطعه سنگ نخستين، جدا مي سازند.

با تكرار اين عمل، از قطعه سنگ نخستين حدود 16 يا 18 تخته سنگ در مي آورند.

اكنـون اگر بخواهند در سقف ساختماني كار بگذارند بايد باز هم آن ها را بشكنند و تكه هايي به ضخامت 5 ميلي متر به دست آورند.

سنگ لوح به رنگ هاي گوناگوني است: سياه، آبي، ارغواني، قرمز، سبز و يا خاكستري، اختلاف رنگ بندي آن بستگي به مواد مختلفي دارد كه قبلاً در خاك رس وجود داشته است. سياهي رنگ سنگ لوح به خاطر مواد زنده اي است كه در گل رس اصلي بوده و بعد به كربن تبديل شده است.